جغرافياى تاريخى مرو و آسياى ميانه باارزش و قابل استفاده‌اند . 2 . مرو در منابع جغرافياى تاريخى دوران اسلامى اگر چه جنبه‌هاى گوناگون مباحث جغرافيايى ، تاريخى ، فرهنگى و اجتماعى شهر مرو در مآخذ و متون گوناگون دوران اسلامى مورد بحث و تشريح قرار گرفته است اما در اينجا تنها به بررسى موقعيت و وضعيت شهر در چند مأخذ و منبع مهم مىپردازيم . يعقوبى در البلدان چندين‌بار به نام مرو اشاره دارد . وى در تشريح محلات و بازارهاى شهر بغداد مىنويسد كه مهاجران شرق ايران ، مردم بلخ ، مرو ، ختل ، بخارا ، اسبيجاب ، اشتاخنج ، كابل و خوارزم در بهترين محلات شهر بغداد كه با نام باب الشام خوانده مىشد ، ساكن بودند 127 . از نظر يعقوبى مرو يكى از مهم‌ترين كوره‌راه‌هاى خراسان بوده ؛ زيرا جدا از آن‌كه مركز ايالت خراسان بشمار مىرفته ، محل اقامت حكمران آن منطقهء وسيع نيز بوده است . به همين ترتيب ، يعقوبى دربارهء ساكنان مرو سخن مىگويد و مىنويسد در كنار دهقانان ايرانى در مرو برخى از قبايل عرب مانند ازد و تميم نيز ساكنند . در البلدان ، يعقوبى از خراج و محصولات مرو و شهرهاى وابسته به آن نيز سخن رانده است 128 . ابن خردادبه ، قدامة بن جعفر و ابن رسته زمان سخن‌گويى از خراسان خطوطى چند را نيز به مرو اختصاص مىدهند . در اين ميان ، مطالب و اخبار ابن خردادبه به نظر مىآيد از ساير همكارانش كامل‌تر باشد 129 . همچنين است وضع مرو در كار قدامة بن جعفر كه به مطالب ابن خردادبه ، شرحى كوتاه دربارهء شهرهاى وابسته به مرو را نيز اضافه كرده 130 و بالاخره سومين نفر ؛ يعنى ابن رسته سه‌بار از مرو ياد كرده است 131 . جغرافىنويسان سدهء چهارم هجرى نسبت به پيشينيان خود اطلاعات بسيار جامع‌ترى راجع به مرو ارايه مىكنند . در ميان اين كارها - چنان كه پيشتر هم اشاره كرديم - چند متن وجود دارد كه به نظر مىآيند همگى از يك منبع سرچشمه گرفته‌اند . المسالك و الممالك استخرى ، اشكال العالم جيهانى ، صورة الارض ابن حوقل و تا حدودى